اگر شما هم جزء آن دسته افرادی هستید که در طول روز از ظروف پلاستیکی زیاد استفاده میکنید، احتمالاً این سؤال که آیا ظروف پلاستیکی سرطان زاست؟ ذهنتان را درگیر کرده است. در جواب باید بگوییم همه ظروف پلاستیکی ذاتاً سرطانزا نیستند؛ اما برخی انواع آنها در شرایط نادرست استفاده (مثل حرارت بالا، تماس با غذای داغ، چرب و اسیدی یا مصرف طولانیمدت) میتوانند مواد شیمیایی مضری آزاد کنند و ریسک ابتلا به سرطان را افزایش بدهند؛ بنابراین اگر سلامت خانواده بهویژه کودکان، خط قرمز شماست تا پایان ما را همراهی کنید تا انتخابهای هوشمندانهتری داشته باشید.
آیا ظروف پلاستیکی سرطان زاست؟
واقعیت این است که پلاستیکها دنیای پیچیدهای دارند؛ بعضی از آنها خطر کمتری دارند و بعضی دیگر، اگر در شرایط نامناسب استفاده شوند، میتوانند مواد شیمیایی آزاد کنند. موادی مثل BPA یا برخی فتالاتها که در مطالعات مختلف بهعنوان مختلکنندههای هورمونی شناخته شدهاند. این مواد اگر در دوزهای بالا و در طول زمان وارد بدن شوند، میتوانند زمینهساز مشکلاتی بشوند که هیچکس دوست ندارد تجربهشان کند.
اما نکته مهم اینجاست: خطر، بیشتر از خود پلاستیک از نحوه استفاده ما شروع میشود. وقتی ظرف پلاستیکی برای غذای داغ ساخته نشده است یا کیفیت پایینی دارد یا بارها و بارها مورد استفاده قرار بگیرد، احتمال آزاد شدن این مواد بیشتر میشود. در چنین شرایطی است که عبارت ظروف پلاستیکی سرطان زا از یک نگرانی مبهم، تبدیل به یک هشدار واقعی میشود.
پس اگر بخواهیم کمی منصفانه نگاه کنیم، احتمالاً مشکل از خود پلاستیک نیست؛ مشکل از استفاده اشتباه است. درست مثل اینکه چاقو هم میتواند ابزار آشپزی باشد و هم ابزار آسیب؛ همه چیز به نحوه استفاده برمیگردد.
وبسایت cancerresearchuk نیز تأیید میکند که:
“There’s no reliable evidence from studies of people that food and drinks stored in plastic cause cancer. Some studies have suggested that some chemicals found in certain plastics have cancer-causing effects. But these experiments are in animals, or use cells in a lab.”
«هیچ مدرک قابلاعتمادی از تحقیقات انجامشده روی انسانها وجود ندارد که نشان بدهد نگهداری غذا و نوشیدنی در پلاستیک باعث سرطان میشود. برخی پژوهشها نشان دادهاند بعضی مواد شیمیایی موجود در برخی پلاستیکها میتوانند اثرات سرطانزا داشته باشند؛ اما این آزمایشها روی حیوانات یا سلولها در محیط آزمایشگاهی انجام شدهاند.»
در چه شرایطی استفاده از ظروف پلاستیکی خطرات بیشتری دارد؟
پساز آشنایی مختصر با ماهیت پلاستیکها، حالا بیایید سراغ موقعیتهایی برویم که واقعاً باید حواسمان به آنها باشد. بیشتر ما در طول روز حداقل یکبار از ظرف پلاستیکی استفاده میکنیم؛ اما همه استفادهها خطرناک نیستند. خطر زمانی شروع میشود که ۳ عامل کنار هم قرار بگیرند: حرارت، چربی و زمان. برای مثال:
- ریختن غذای داغ داخل ظرف پلاستیکی: منظور از غذای داغ، غذایی است که تازه از روی گاز برداشته شده است و هنوز بخار از آن بلند میشود؛ مثل سوپ، آش، خورش یا حتی چای و قهوه. این حرارت بالا میتواند ساختار ظرف را تحت فشار قرار بدهد و باعث آزاد شدن مواد شیمیایی شود.
- غذاهای چرب یا اسیدی: چربی و اسید، ۲ عامل مهمی هستند که میتوانند سرعت حل شدن برخی ترکیبات پلاستیک را بالا ببرند؛ مثلاً سس گوجه غلیظ، خورشهای روغنی یا ترشیها.
- ظروف قدیمی، خطوخشدار یا تغییررنگداده: وقتی ظرف پلاستیکی خطوخش دارد؛ یعنی سطح آن آسیب دیده و احتمال آزاد شدن مواد شیمیایی بیشتر است. تغییر رنگ یا بوی نامطبوع هم نشانهای است که ظرف دیگر سالم نیست و باید دور انداخته شود.
- ظروف بدون نشان استاندارد: اگر روی ظرف پلاستیکی، علامت بازیافت، شماره پلاستیک یا نشان استاندارد وجود ندارد؛ یعنی نمیدانید ظرف برای چه شرایطی طراحی شده که این ابهام خودش یک هشدار است.
پس اگر اینبار کسی از شما پرسید که آیا ظروف پلاستیکی سرطان زاست؟ میتوانید خیلی روشن بگویید
خود پلاستیک نه؛ اما استفاده نادرست از بعضی انواع آن میتواند خطرناک باشد.
جایگزینهای خوب بهجای ظروف پلاستیکی چیست؟
حالا که دانستید چه زمانی باید محتاط باشید، وقت آن رسیده است که بهسراغ سؤال مهم بعدی برویم؛ اگر نخواهیم همیشه از ظروف پلاستیکی استفاده کنیم، چه گزینههایی داریم؟ خبر خوب این است که دنیای امروز پر از انتخابهای سالمتر و زیباتر است؛ انتخابهایی که هم به سلامت شما احترام میگذارند و هم به محیطزیست. اجازه بدهید هرکدام از این انتخابها را کمی دقیقتر و کاربردیتر بررسی کنیم.
ظروف شیشهای
ظروف شیشهای مثل یک ویترین شفاف برای غذا هستند و با مواد غذایی واکنشی نمیدهند. غذایی که داخل آن قرار میدهید، رنگ، بو و طعم واقعی خودش را حفظ میکند. برای نگهداری باقیمانده غذا در یخچال، بهترین انتخاب هستند؛ چون غذا حتی پساز چندساعت یا چندروز هم ظاهر و کیفیت اولیهاش را از دست نمیدهد. خبر خوب اینکه اگر ظرف شیشهای شما از نوع مقاوم به حرارت باشد میتوانید برای گرم کردن غذا آن را داخل مایکروویو یا فر بگذارید، بدون اینکه نگران تغییر شکل یا آزاد شدن مواد شیمیایی باشید. شیشه خط نمیافتد، مات نمیشود و با یک شستوشوی ساده دوباره مثل روز اول برق میزند و قابلاستفاده است.
ظروف استیل ضدزنگ
استیل ضدزنگ از آن جنسهایی است که سالها همراه شما میماند؛ نشکن، سبکتر از شیشه و فوقالعاده مناسب برای حمل غذا به محل کار، دانشگاه، مدرسه یا سفر. سطح استیل هیچوقت طعم غذا را تغییر نمیدهد و در تماس با انواع غذاهای داغ، اسیدی یا چرب هم واکنش شیمیایی ندارد. استیل برای کسانی که هر روز غذا همراه خود میبرند، یک انتخاب حرفهای و قابلاعتماد است؛ چون هم دوام بالایی دارد و هم هیچوقت بوی نامطبوع نمیگیرد. در یک جمله: استیل یعنی همراهی طولانیمدت، سلامت و خیال راحت.
ظروف کاغذی استاندارد
ظروف کاغذی زمانی جایگزینهای خوبی محسوب میشوند که از کاغذ بهداشتی درجهیک و طی یک فرایند استاندارد و بهداشتی تولید شده باشند. این محصولات برای بستهبندی انواع غذاها، ساندویچ و شیرینی گزینهای سبک و کاربردیاند و در بسیاری از کافهها و فستفودها استفاده میشوند. برای نوشیدنیهای گرم و سرد هم لیوان کاغذی انتخابی رایج است؛ چون هم حمل آسانی دارد و هم طعم نوشیدنی را تغییر نمیدهد.
در کنار آن، برای وعدههای کاملتر مثل غذای محل کار یا مدرسه، لانچ باکس کاغذی کمک میکند غذا منظم و بهداشتی بستهبندی شود. این نوع بستهبندی باعث میشود محتویات غذا کمتر به بیرون نشت کند و ظاهر آن مرتب باقی بماند.
در بستهبندی غذاهای فستفودی هم ظرف همبرگری کاربرد زیادی دارد و حمل غذا را راحتتر میکند. مهمتر از همه اینکه این گروه از ظروف قابلیت چاپ طرحهای متنوع را نیز دارند و نسبت به پلاستیک سریعتر تجزیه میشوند و ردپای زیستمحیطی کمتری دارند؛ بنابراین انتخابی هوشمندانهتر برای مصرف روزمره به شمار میآیند.
ظروف گیاهی
دیگر جایگزین مناسب برای ظروف پلاستیکی، انواع ظروف گیاهی هستند که بهعنوان نسل جدید ظروف یکبارمصرف شناخته میشوند؛ اما با منبع گیاهی. از نشاسته ذرت، تفاله نیشکر یا الیاف سلولزی ساخته میشوند و در تماس با غذای داغ، برخلاف پلاستیکهای معمولی، مواد نفتی یا ترکیبات سمی آزاد نمیکنند. این گروه برای سرو غذاهای گرم، برنامههای بیرونبر، نذری، کترینگ و مهمانیهای بزرگ انتخابی بسیار ایمنتر نسبت به انواع پلاستیکی هستند. مهمترین مزیتشان هم این است که قابلیت تجزیه و کمپوست شدن دارند؛ یعنی در طبیعت باقی نمیمانند و به چرخه محیطزیست نیز آسیب نمیزنند.
| نوع ظرف | کاربرد مناسب | مزیت اصلی |
| شیشهای | نگهداری غذا در یخچال، گرمکردن، حمل بیرونبر | کاملاً خنثی و بدون واکنش شیمیایی در تماس با غذا |
| استیل ضدزنگ | حمل غذا (محل کار، مدرسه، سفر) | بسیار بادوام و بدون جذب بو |
| کاغذی استاندارد | سرو و سفارش بیرونبر برای غذاهای مختلف | سبک و تجزیهپذیرتر نسبت به نمونههای پلاستیکی |
| گیاهی | نگهداری غذا، بیرونبر | قابل و ایمنتر در برابر حرارت در مقایسه با نمونههای پلاستیکی |
سخن پایانی
در نهایت پاسخ به این سؤال که آیا ظروف پلاستیکی سرطان زاست؟ را نمیتوان به یک بله یا نه ساده محدود کرد، بلکه بیشتر شبیه آینهای است که عادتهای روزمره ما را نشان میدهد. پلاستیک میتواند بیدردسرترین وسیله آشپزخانه باشد یا آرامترین عامل نگرانیهای بلندمدت؛ مرز میان این دو را نحوه استفاده ما تعیین میکند. در واقع هربار که ظرفی را برای غذا انتخاب میکنیم، درباره کیفیت سلامت فردای خود تصمیم میگیریم. در واقع انتخاب آگاهانه شرط اصلی سلامتی است؛ پس درست انتخاب کنید.
آیا نگهداری طولانیمدت آب در بطری پلاستیکی داخل خودرو خطرناک است؟
بله قرار گرفتن بطری در معرض نور خورشید و حرارت بالا میتواند احتمال آزاد شدن برخی ترکیبات شیمیایی را افزایش بدهد. بهتر است برای مصرف روزمره از قمقمههای شیشهای یا استیل استفاده کنید.
آیا بستهبندی پلاستیکی مواد غذایی در فروشگاهها میتواند مضر باشد؟
بستهبندیهای استاندارد معمولاً برای تماس با غذای سرد طراحی شدهاند. مشکل زمانی ایجاد میشود که غذاهای گرم یا چرب مدت طولانی در بستهبندی پلاستیکی بمانند. انتقال سریع غذا به ظرف مناسب، انتخابی ایمنتر است.
